Geschiedenis van Cyprus

In de tijd van de dekolonisatie werden in de Britse kroonkolonie Cyprus besprekingen gevoerd over meer autonomie. Vooral de Griekse gemeenschap eiste onafhankelijkheid. Een kleine maar luidruchtige minderheid eiste zelfs aansluiting van Cyprus bij Griekenland (enosis).

Voor de Turks-Cyprioten was dit onbespreekbaar omdat ze vreesden als minderheid onderdrukt te worden. Zij streefden in hun plaats naar de scheiding tussen Grieks- en Turks-Cyprioten (taksim). De sterkste onafhankelijkheidsbeweging ontstond aan Grieks-Cypriotische zijde (EOKA), terwijl de Britten —in typische “divide and rule”-stijl— vooral Turk-Cyprioten belastte met de repressie ervan.

Het verzet leidde in 1960 tot de creatie van de Republiek Cyprus. Deze bleek echter al snel onwerkbaar vanwege de erg rigide grondwet en het nog steeds aanwezige streven naar enosis en taksim.

De onlusten (met ontelbare aanslagen en doden) tussen de twee etnische groepen hielden aan, en bereikten een hoogtepunt toen het Griekse kolonelsregime in 1974 een staatsgreep pleegde met het doel de verkozen president van Cyprus, aartsbisschop Makarios, van de macht te verdrijven en Cyprus aan te sluiten bij Griekenland.

Dit was voor Turkije de aanleiding om Cyprus binnen te vallen en een derde van het eiland te bezetten. Ontelbare Cyprioten moesten noodgedwongen hun geboortedorpen verlaten en onderkomen zoeken in “hun” deel (het door Grieks-Cyprioten gecontroleerde zuiden, of het door Turkije en Turks-Cyprioten gecontroleerde noorden).

Het noorden van Cyprus is nog steeds door Turkije bezet gebied, en heeft zichzelf uitgeroepen tot “Turkse Republiek van Noord-Cyprus”, een staat die echter door geen enkel land erkend wordt,behalve door Turkije en daardoor internationaal geïsoleerd is.

Regering van (verschillende onderdelen van) Cyprus
Sinds de bezetting in 1974 is Rauf Denktash leider van het bezette noorden van het land. Sinds 20 april 2005 is Mehmet Ali Talat de nieuwe gekozen president van Noord Cyprus Turks Republiek. In maart 2003 is Tassos Papadopoulos president geworden van het zuiden van het land.

Bezetting van Noord-Cyprus
De bezetting van het noordelijke deel van Cyprus door Turkije is iets heel merkwaardigs. Sommige mensen beweren dat het niet om een “bezetting” gaat omdat de Turk-Cypriotische bevolking de aanwezigheid van de Turkse troepen tolereren en ondersteunen. Voor de Verenigde Naties is Noord-Cyprus echter bezet gebied, en is de zogenaamde “Turkse Republiek van Noord-Cyprus” slechts een marionetten-regime van Turkije. De TRNC wordt door geen enkel ander land erkend, behalve door Turkije zelf.

Onderhandelingen in april 2004
In 2004 vonden onderhandelingen plaats over voorstellen van VN-chef Kofi Annan met als doel de hereniging van Cyprus. Directe aanleiding was de aankomende toetreding van Cyprus tot de Europese Unie op 1 mei dat jaar. Het vredesvoorstel van Kofi Annan werd echter afgewezen door de Grieks-Cyprioten.

Er werden referenda gehouden, zowel in het bezette noorden, als in het zuiden, en de meerderheid van de bevolking in het noorden (64.91%), deels kolonisten uit Turkije, stemde voor hereniging, en de meerderheid van de bevolking in het zuiden (75.83%) stemde daartegen. Veel mensen die zich totaal niet in de materie verdiept hebben, spraken hierop schande van de Griekse bevolking die niet voor hereniging had gestemd. Er zijn echter diverse redenen, waarom de Griekse bevolking deze keuze maakte:

  • Geen garantie op het terugtrekken van de Turkse troepen (30.000 manschappen) uit het noorden op korte termijn.
  • Griekse vluchtelingen (plm. 180.000) konden geen bezittingen die zij door de bezetting waren verloren terugkrijgen.
  • De ongeveer 80.000 Turkse kolonisten die zich in Cyprus hadden gevestigd, hoefden niet het eiland te verlaten.
  • Een te groot deel van Cyprus zou Turks blijven, gerekend naar het percentage van de bevolking van het eiland.
  • Het zuidelijk deel van Cyprus zou deel gaan uitmaken van de EU, een deel van de EU vanaf dit lidmaatschap zou bezet gebied worden.
  • Het noorden van het eiland is arm, dit zou hereniging voor toetreding tot de EU voor het zuiden ook ongunstig maken.
  • Grotendeels zijn overwegingen ook emotioneel, men heeft vragen over de 1.619 vermisten sinds de bezetting, en wil terug naar een situatie zoals deze voor 1974 was.
    De belangrijkste reden voor de verwerping van het ‘compromis’ was, dat op een kunstmatige manier, vanwege de deadline van de toetreding tot de EU, een voor de Griekse bevolking minder gunstig compromis zou moeten worden gesloten. Dat een of ander compromis na toetreding tot de EU zal worden gesloten, is zeker mogelijk, hoewel sommigen hier pessimistisch over zijn.

Argumenten voor de Turkse bezetting van het noorden

  • Redenen voor de Turkse bezetting van het noorden van Cyprus zijn onder meer:
  • Veel Turkse Cyprioten waren niet veilig op Cyprus in de zestiger jaren van de twintigste eeuw. Zowel onder Turken als onder Grieken was er etnisch geweld waar burgerslachtoffers door vielen.
  • Door Grieks nationalisme streefden veel Grieks-Cyprioten naar enosis, vereniging met Griekenland, en in 1974, het jaar van de bezetting, vond er zelfs een coup door Grieken plaats.